۰۹ آذر ۱۳۹۶ - ۱۲:۲۵

کتابخانه اهدایی استاد فرهیخته زنده یاد نقی افشاری به مرکز اسناد میراث فرهنگی قزوین رونمایی شد

آیین رونمایی و گشایش کتابخانه اهدایی زنده یاد استاد فرهیخته “نقی افشاری” به مرکز اسناد و کتابخانه میراث فرهنگی(مرکز پژوهش دکتر سید محمد دبیرسیاقی) با حضور مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، جمعی از اساتید و ناشران قزوین و خانواده محترم افشاری در مجموعه دولتخانه صفوی، مدرسه تاریخی امید برگزار گردید.

در این مراسم محمدعلی حضرتی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین با گرامیداشت یاد و خاطره این استاد فقید گفت: پیشینه‌ی کتاب و کتابخانه در ایران را باید در هزار توهای رازآمیز آن جستجو کرد. هنگامی که ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه و حمزه‌ی اصفهانی در سنی ملوک‌الارض والانبیاء از یافتن کتابخانه‌ای کهن در سارویه‌ی شهر جی خبر می‌دهند؛ روزگار بنیانگذاری آن را به زمانه‌ی تهمورث دیوبند می‌رسانند. گزارش ابن ندیم نیز از کتاب اختلاف الزیجات ابومعشر فلکی، روایت بیرونی و حمزه را تایید می‌کند: “پادشاهان ایران به اندازه‌ای به نگاهداری علوم و باقی ماندن آن بر روی زمین علاقمندی داشتند که برای محفوظ ماندن آنها از گزند و آسیب زمانه و آفت‌های زمینی و آسمانی، گنجینه‌ی کتاب‌ها را از سخت‌ترین و محکم‌ترین چیزی برگزیدند که تاب مقاومت با هر پیش آمدی را داشته و پایداری و دوامش در مقابل سیر و گردش زمانه زیاد بوده، عفونت و پوسیدگی کمتر به آن راه داشت…” وی از پیدایش ساختمانی که بر اثر خراب شدن تالاری در سارویه آشکار شده گزارش داده، می‌نویسد: “… در آن کتاب‌های بسیاری از کتب پیشینیان دیده شد که تمام آنها بر پوست خدنگ، در علوم گوناگون باستانی به خط فارسی باستانی نوشته و در آنجا گذاشته بودند. از این کتاب‌ها مقداری به دست کسی رسید که توانایی خواندن آن را داشت و در آن نوشته‌ای از برخی شاهان ایران یافت. هم او در این واقعه از یافت شدن کتاب هزارات یا ادوارسنین که زیج شهریار خوانده می‌شده در علم نجوم خبر می‌دهد. افزون بر آن، وی کتابی را به چشم خود دیده که به زبان یونانی بوده و بنا بر ترجمه یوحنا- از دانشمندان هم‌روزگارش- نام سپاهیان و میزان حقوقشان در آن درج بوده است”.

حضرتی با اشاره به کتابخانه‌های مهم و تخصصی ایران در ادوار مختلف افزود: کتابخانة معظم دانشگاه گندی‌شاپور، در برخورداری از کتاب‌های پزشکی، داروسازی، فلسفی و ادبی شهرتی بسزا دارد. در تاریخ بغداد از کتابخانه‌ای در مرو یاد می‌شود که هنگام گریختن یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی به نواحی شرقی ایران به آن حدود، حمل شده و در دوران اسلامی نیز محل رجوع اهل ادب به‌شمار می‌رفته است. هر چند درباره‌ی کتابخانه‌های ایران پیش از اسلام، منابع اندک و انگشت شمارند ولی از کتابخانه‎هایی که پس از اسلام در شهرهای ایران دایر شده، دانسته‌های فراوانی در دست است.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین تصریح کرد: گزارش‌های ابن‌ندیم فهرست‌نگار و کتاب‌شناس نامدار، پورسینا، مقدسی، یاقوت حموی و… از این کتابخانه‌ها، دقیق و گاه شگفت‌آور است. به عنوان مثال به روایت یاقوت حموی در مرو، ده کتابخانه بوده که برخی از آنها تا ۱۲ هزار جلد کتاب داشته‌اند و او چنان تحت تاثیر آنها قرار می‌گیرد که آرزو می‌کند بتواند بیشتر در آن شهر بماند. یا آنچه زنده‌یاد سعید نفیسی به نقل از ابن سینا دربارة کتابخانه نوح بن منصور سامانی در بخارا آورده، یادآور گزارش مقدسی از کتابخانه عضدالدوله دیلمی در شیراز است.”… روزی از وی دستوری خواستم که به کتابخانه‌شان بروم و آنچه از کتاب‌های پزشکی در آنجا هست بخوانم و مطالعه کنم. پس مرا دستوری داد و به سرایی اندر شدم که خانه‌ها و اتاق‌های بسیاری داشت و در هر خانه‌ای صندوق‌های کتاب بود که روی هم انباشته بودند. در یک خانه کتاب‌های تازی، شعر و در دیگری فقه و بدین‌گونه در هر خانه‌ای کتاب‌های دانشی.” همانگونه که از این عبارات برمی‎آید و گزارش‌های رافعی در “التدوین فی اخبار اهل‌العلم بقزوین” نیز مؤید آن است کتاب‌ها را در صندوق‌هایی نگهداری می‎کرده‎اند. این کار افزون بر جنبه‌های حفاظتی کتاب‌ها، به طبقه‌بندی آنها نیز کمک می‌نموده و دسترسی را آسان‌تر می‌ساخته است. بدیهی است در فضاهای اختصاصی کتابخانه‌ها، تاقچه‌ها و رف‌ها نیز محل نگهداری کتاب‌ها بوده‌اند.

حضرتی پیوند دیرینه و شگفت‌آور قزوینیان را با کتاب و کتابخانه بسیار مهم دانست و ابراز داشت: با توجه به تاریخ کتاب و کتابخوانی در قزوین خوشبختانه هستند افرادی که هنوز این سنت دیرینه را به جا آورده و مثل استاد نقی افشاری به جمع آوری کتب و اهدای آن برای استفاده عموم اقدام می‌کنند که جا دارد قدردان زحمات این عزیزان باشیم.

وی همچنین راه اندازی کتابخانه ملی قزوین را از دیگر شیوه‌های ترویج کتابخوانی در استان خواند و افزود: چندی پیش با طرحی که پیشنهاد دادیم قرار شد کتابخانه ملی در قزوین راه‌اندازی شود که این مرکز دولتی نباشد و فضایی ایجاد شود تا کتابخانه های خصوصی با نام افراد اهداء کننده در آنجا ایجاد گردد که هم قابلیت استفاده برای عموم را داشته و هم اصالت و هویت خانواده‌ها و مجموعه‌داران حفظ گردد که متاسفانه این ایده هنوز به مرحله اجرایی درنیامده و امیدواریم با همراهی مدیریت ارشد استان بتوانیم این مهم را به سرانجام برسانیم.

این مقام مسئول در ادامه تصریح کرد: استاد فقید نقی افشاری در سالیان گذشته نیز کتابخانه تخصصی خود را به بنیاد ایران‌شناسی شعبه قزوین اهدا کرد که مورد تقدیر زنده یاد دکتر حسن حبیبی معاون رئیس جمهور وقت قرار گرفت و اکنون نیز با در اختیار نهادن سخاوتمندانه قسمت دوم کتابخانه توسط خانواده محترم افشاری بنا بر وصیت ایشان امیدواریم بتوانیم به خواسته وی که استفاده مردم از کتاب و بهره‌مندی اقشار مختلف جامعه است جامه عمل بپوشانیم.

حضرتی با اشاره به این کار حسنه و ترغیب بزرگان و فرهیختگان قزوین برای حفظ و نگهداری کتابخانه‌های خصوصی گفت: با اهدای این مجموعه بزرگان دیگری همچون دکتر حاج سید جوادی سردبیر سابق روزنامه اطلاعات تهران تمایل برای اهدای کتابخانه خصوصی خود اظهار داشتند که هم اکنون این کتاب‌ها به این مرکز منتقل و در حال آماده سازی است.

وی در ادامه مجموع کتابها اهدایی استاد افشاری را بیش از دو هزار و ششصد عنوان کتاب اعلام کرد و بیان داشت: کتاب‌های اهدایی استاد افشاری ۲۶۴۶ عنوان و در ۳۵۱۹ جلد شامل ۱۳۵کتاب مرجع، ۹۲۰ کتاب ادبیات(دیوان، تذکره متون، رمان، نقد ادبی، تاریخ ادبیات)، ۳۸۰ کتاب تاریخ، ۵۶۰ کتاب علوم دینی، فقهی و قرآنی(ترجمه و تفسیر قرآن و نهج البلاغه)، ۱۲۰ کتاب حمکت و فلسفه، ۴۴ کتاب قزوین شناسی، ۸۳ کتاب ایرانشناسی، حقوق، ۱۳ عنوان نشریات (یغما، بخارا، آرش، فرهنگ، بررسی های تاریخ) است که توسط کارشناسان میراث فرهنگی ساماندهی و طبقه بندی گردید که امیدواریم با این کتابخانه غنی بتوانیم پاسخگوی علاقمندان کتاب و کتابخوانی در استان باشیم.

شایان ذکر است: در پایان این مراسم با اهدای لوح سپاس از زحمات و همراهی خانواده محترم افشاری توسط مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشکری استان تقدیر شد.